“Máu chỉ có thể chờ bệnh nhân, không thể để bệnh nhân chờ máu”

Từ một sinh viên y khoa hiến máu vì tò mò, đến người bác sĩ trực tiếp cho máu để cứu bệnh nhân trên bàn mổ, hai con người với hai vị trí công việc khác nhau đã gặp nhau ở một điểm chung: coi hiến máu không chỉ là nghĩa cử nhân văn mà còn là trách nhiệm với sự sống.

Năm 2026,ThS. Phan Hữu Quang, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng và BSCKII. Vũ Hải Toàn, Phó Giám đốc Trung tâm Thalassemia đều thuộc Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương được “Tôn vinh người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc”. Đằng sau danh hiệu ấy là hàng chục năm bền bỉ với những lần cho đi thầm lặng, là những chứng kiến day dứt về cảnh thiếu máu điều trị và là khát vọng xây dựng một cộng đồng coi hiến máu như một thói quen đẹp.

ThS. Phan Hữu Quang (thứ hai bên trái) và BSCKII. Vũ Hải Toàn (thứ hai bên phải) chụp ảnh với Lãnh đạo Bộ Y tế và Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương tại Lễ tôn vinh người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc năm 2026.

26 năm hiến máu từ sự tò mò của cậu sinh viên năm nhất

Anh Phan Hữu Quang bắt đầu hiến máu từ năm 2000, khi còn là sinh viên năm thứ nhất Trường Đại học Y Hà Nội. “Ngày đấy, mới vào đại học, tôi chưa có hiểu biết gì về hiến máu, việc tham gia hiến máu ban đầu vì tò mò”, anh nhớ lại.

Nhưng từ những bài học của thầy cô và trải nghiệm qua nhiều lần hiến máu sau đó, anh dần hiểu rằng máu là nguồn thuốc đặc biệt mà y học hiện đại chưa thể sản xuất thay thế.

Sự tò mò của một sinh viên năm nhất ngày nào dần trở thành một phần cuộc sống. Đến nay, anh đã có 26 năm liên tục tham gia hiến máu, hiến tiểu cầu tình nguyện với tổng cộng 63 lần hiến.

Anh Phan Hữu Quang trong một lần hiến tiểu cầu tại Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương. Ảnh: NVCC.

BSCKII. Vũ Hải Toàn cũng có lần hiến máu đầu tiên gắn với ký ức không thể quên. Khi còn là sinh viên năm thứ ba đại học y, trong một ca trực có bệnh nhân chửa ngoài tử cung cần mổ cấp cứu và thiếu máu, anh đã trực tiếp hiến máu cho bệnh nhân. “Đến giờ tôi đã hiến máu và hiến tiểu cầu trên 50 lần”, bác sỹ Toàn chia sẻ.

Điểm chung ở cả hai người là họ không xem hiến máu như hành động nhất thời. Nó trở thành một phần trong nghề nghiệp, trong lối sống và trong cách họ nhìn về trách nhiệm với cộng đồng.

Phía sau một đơn vị máu an toàn là cả hệ thống nghiêm ngặt

“Nhiều người nghĩ một đơn vị máu đơn giản là máu được hiến từ người khỏe mạnh. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý chất lượng, phía sau một đơn vị máu an toàn là cả một hệ thống bảo đảm chất lượng rất nghiêm ngặt”, anh Quang nói.

Theo anh, từ tuyển chọn người hiến, tiếp nhận máu, xét nghiệm sàng lọc, sản xuất chế phẩm máu, bảo quản, vận chuyển đến truyền máu cho người bệnh đều phải được kiểm soát chặt chẽ. Chỉ cần một sai sót nhỏ ở bất kỳ công đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng đến an toàn sức khỏe người bệnh.

Bởi vậy, với anh, mỗi đơn vị máu không chỉ là món quà của lòng nhân ái mà còn là kết quả của một quy trình chuyên môn nghiêm túc và trách nhiệm của từng nhân viên y tế.

Là người điều trị cho hàng nghìn bệnh nhân tan máu bẩm sinh, bác sĩ Toàn hiểu hơn ai hết cảm giác bất lực khi thiếu máu điều trị. “Máu chỉ có thể chờ bệnh nhân chứ không thể để bệnh nhân chờ máu”, anh nhấn mạnh.

“Chỉ khi người bệnh được truyền một lượng máu nhất định thì mới có thể duy trì sự sống bình thường. Có thể khẳng định những đơn vị máu hiến tặng chính là “nhựa sống” của bệnh nhân thalassemia”, anh nói.

BSCKII. Vũ Hải Toàn hiến máu dịp Tết Nguyên đán 2026. Ảnh: Lâm Tùng.

Áp lực trong các mùa thiếu máu

Trong hơn 20 năm công tác, anh Phan Hữu Quang đã nhiều lần chứng kiến tình trạng thiếu máu vào dịp hè, Tết Nguyên đán hay những giai đoạn đặc biệt như đại dịch COVID-19.

“Khi đó, lượng người hiến máu giảm mạnh. Chúng tôi vừa phải bảo đảm đủ lượng máu phục vụ điều trị, vừa phải duy trì các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt”, anh kể.

Những thời điểm ấy khiến anh càng thấm thía rằng nguồn máu dự trữ ổn định không tự nhiên mà có, mà phụ thuộc hoàn toàn vào sự tham gia hiến máu thường xuyên của cộng đồng.

Ở Trung tâm Thalassemia, áp lực ấy hiện lên rõ rệt hơn qua từng bệnh nhân cụ thể. BSCKII. Vũ Hải Toàn kể rằng anh từng gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân thiếu máu nặng nhưng không tìm được đơn vị máu phù hợp, có khi do thiếu nguồn máu, có khi do người bệnh xuất hiện nhiều kháng thể bất thường.

“Không chỉ người bệnh, người nhà mà bác sĩ điều trị như chúng tôi cũng chịu áp lực vô cùng lớn. Bác sĩ nào cũng mong bệnh nhân khỏe lên và được xuất viện, nhưng phải chứng kiến họ yếu dần đi vì không có máu để truyền là điều rất đáng tiếc”, anh nói.

Với bệnh nhân thalassemia, việc thiếu máu chỉ vài ngày hay vài tuần cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thể trạng và chất lượng sống. Đó cũng là lý do khiến những người làm nghề như anh càng gắn bó hơn với phong trào hiến máu.

“Nếu hiến máu có hại, tôi đã không thể duy trì suốt 26 năm”

Một trong những rào cản lớn nhất với phong trào hiến máu hiện nay vẫn là tâm lý lo ngại ảnh hưởng sức khỏe. Là người quen với việc “kiểm soát rủi ro”, anh Phan Hữu Quang cho rằng đây là tâm lý rất bình thường, đặc biệt với người chưa từng hiến máu. Tuy nhiên, anh khẳng định hiến máu tình nguyện là hoạt động an toàn nếu được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện và người hiến đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe.

Anh Phan Hữu Quang là một trong 100 gương mặt hiến máu tiêu biểu toàn quốc năm 2026. Ảnh: Hạnh Toàn.

“Lượng máu hiến nằm trong giới hạn cơ thể có thể phục hồi được. Trước mỗi lần hiến máu, người hiến đều được khám, tư vấn và đánh giá sức khỏe cẩn thận”, anh nói. Bản thân anh, sau hơn 26 năm hiến máu và hiến tiểu cầu, vẫn duy trì sức khỏe tốt, sinh hoạt và làm việc bình thường. “Nếu hiến máu thực sự có hại cho sức khỏe thì chắc chắn tôi đã không thể duy trì việc hiến máu đều đặn trong suốt 26 năm qua”, anh chia sẻ.

Trong khi đó, BSCKII. Vũ Hải Toàn nhìn hiến máu từ góc độ của một bác sĩ điều trị: nhu cầu máu cho người bệnh vẫn rất lớn nhưng lượng máu tiếp nhận chưa đáp ứng đủ. Vì vậy, anh mong những người còn đủ sức khỏe hãy tham gia hiến máu nhiều hơn, đặc biệt là hiến máu nhắc lại thường xuyên.

Danh hiệu “Người hiến máu tiêu biểu toàn quốc” với anh Phan Hữu Quang không phải đích đến, mà là động lực để tiếp tục cống hiến. Còn với BSCKII. Vũ Hải Toàn, động lực lớn nhất sau hơn 15 năm gắn bó với bệnh nhân tan máu bẩm sinh chính là được nhìn thấy những “mảnh đời kém may mắn” khỏe hơn mỗi ngày.

BSCKII. Vũ Hải Toàn đang thăm khám cho một cháu bệnh nhân mắc tan máu bẩm sinh.

Kỳ vọng vào người trẻ và một “văn hóa hiến máu”

Anh Phan Hữu Quang cho biết nhiều bạn trẻ hiện nay có tinh thần tình nguyện rất cao. Có những đợt Viện phát đi lời kêu gọi hiến máu khẩn cấp, chỉ sau vài giờ hoặc vài ngày đã có hàng nghìn người đến tham gia.

“Điều tôi mong muốn là ngày càng có nhiều bạn trẻ trở thành người hiến máu nhắc lại, tức là hiến máu thường xuyên và lâu dài chứ không chỉ tham gia vài lần theo phong trào”, anh nói.

Theo anh, để phong trào hiến máu phát triển bền vững, ngoài các chiến dịch truyền thông cần xây dựng “văn hóa hiến máu thường xuyên” trong cộng đồng; tăng cường giáo dục trong trường học, cơ quan, doanh nghiệp; đồng thời chăm sóc tốt người hiến và duy trì kết nối lâu dài với họ.

BSCKII. Vũ Hải Toàn cũng mong phong trào hiến máu ngày càng sâu rộng và bền vững hơn, bởi sự sống của rất nhiều bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn máu hiến tặng từ cộng đồng.

Vương Tuấn