Dự phòng và xử trí phản vệ: Củng cố chuyên môn, vững vàng cấp cứu

Ngày 27/10/2026, Viện Huyết học – Truyền máu TW đã khai giảng lớp tập huấn “Cập nhật kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ”. Đây là hoạt động thiết thực nhằm nâng cao kỹ năng xử trí cấp cứu cho đội ngũ điều dưỡng, giúp đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh trong quá trình điều trị.

Đến dự và chia sẻ những kinh nghiệm về kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ có ThS.BS. Ngô Đức Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. ThS.BS. Ngô Đức Hùng là chuyên gia đã có hơn 20 năm kinh nghiệm gắn bó với công tác cấp cứu tại Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Đội ngũ điều dưỡng của Viện tham gia tập huấn “Cập nhật kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ”.

Kỹ năng thiết yếu để bảo vệ người bệnh

Phát biểu khai mạc buổi tập huấn, ThS. Bùi Ngọc Dũng, Trưởng phòng Điều dưỡng, Kỹ thuật viên nhấn mạnh tầm quan trọng của chương trình: “Trong công tác chăm sóc người bệnh, dự phòng và xử trí phản vệ là một nội dung đặc biệt quan trọng đối với lực lượng điều dưỡng. 

Dù đây là một lĩnh vực chuyên sâu và rộng nhưng điều dưỡng lại đóng vai trò quan trọng. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng thực hành sẽ giúp công tác cấp cứu diễn ra an toàn, đồng thời phòng ngừa tối đa các tai biến có thể xảy ra”.

ThS. Bùi Ngọc Dũng, Trưởng phòng Điều dưỡng và Kỹ thuật viên, Viện Huyết học – Truyền máu TW phát biểu khai mạc buổi tập huấn.

Đồng tình với quan điểm này, ThS.BS. Ngô Đức Hùng chia sẻ thêm: “Phản vệ là tình trạng mà không nhân viên y tế nào mong muốn gặp phải trên lâm sàng. Tuy nhiên, chúng ta luôn phải đề cao cảnh giác và chuẩn bị đầy đủ kiến thức để tự tin xử trí nếu sự cố không may xảy ra”.

ThS.BS. Ngô Đức Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chia sẻ tại lớp tập huấn.

Từ thí nghiệm lịch sử đến sự nguy hiểm của phản vệ

Để giúp các học viên hiểu sâu về bản chất của vấn đề, giảng viên đã nhắc lại lịch sử ra đời của khái niệm “phản vệ” do hai nhà khoa học Charles Richet và Paul Portier tìm ra vào năm 1902.

Thời điểm đó, y học chưa có khái niệm “dị nguyên”. Các nhà khoa học tin rằng nếu nếu đưa một chất lạ (hoặc độc chất) với nồng độ rất nhỏ dưới ngưỡng ngộ độc vào cơ thể sống, cơ thể sẽ sinh ra kháng thể để chống lại độc chất đó. Và khi tiếp xúc với mầm bệnh tương tự lần thứ hai, cơ thể đã có sẵn miễn dịch để chống đỡ. 

Dựa trên quan điểm này, họ đã tiêm chiết xuất độc chất của con hải quỳ vào cơ thể loài chó với liều lượng cực nhỏ. Hai tuần sau, họ tiêm nhắc lại liều thứ hai. Tuy nhiên, kết quả hoàn toàn trái ngược với dự đoán ban đầu. Cá thể chó không sinh ra sự miễn dịch mà lại xuất hiện các triệu chứng kỳ lạ như tổn thương nhiều cơ quan, suy hô hấp, suy tuần hoàn và dẫn đến tử vong.

Từ hiện tượng này, các nhà khoa học nhận ra rằng đôi khi hệ miễn dịch lại có phản ứng bảo vệ thái quá. Thay vì sinh kháng thể bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch lại giải phóng ồ ạt các chất trung gian hóa học. Các chất này quay ngược lại tấn công các cơ quan trong cơ thể, gây tổn thương nặng nề không thể hồi phục và có thể dẫn đến tử vong.

Thống kê về tần suất và nguy cơ phản vệ cho thấy dị ứng thức ăn chiếm tỷ lệ cao nhất với 36%, tiếp theo là do thuốc (17%) và côn trùng đốt (15%), tuy nhiên 20 năm trở lại đây con số đã dần thay đổi khi tỉ lệ sốc phản vệ do tiêm vắc-xin tăng lên.

Tiêu chuẩn phân độ phản vệ theo Thông tư 51/2017/TT-BYT của Bộ Y tế.

Ba câu hỏi cốt lõi trong thực hành lâm sàng

Trước mức độ nguy hiểm của phản vệ, lớp tập huấn tập trung hướng dẫn các điều dưỡng giải quyết 3 vấn đề trọng tâm:

1. Làm thế nào để nhận diện một người bệnh có nguy cơ bị phản vệ?
2. Các mức độ phản vệ được phân loại ra sao?
3. Khi đối mặt với một bệnh nhân có biểu hiện nghi ngờ phản vệ, thái độ và quy trình xử trí của chúng ta như thế nào?

Để giải quyết các vấn đề trên, nội dung tập huấn đặc biệt bám sát Thông tư 51/2017/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 29/12/2017 (hiệu lực từ 15/02/2018). Trong đó ThS.BS. Ngô Đức Hùng lưu ý, so với các phác đồ quốc tế, Thông tư 51 có một số điểm khác biệt nhất định về phân loại mức độ và thái độ xử trí mà nhân viên y tế tại Việt Nam bắt buộc phải nắm rõ.

Khép lại buổi học, mục tiêu lớn nhất được đặt ra là mỗi điều dưỡng viên phải ghi nhớ được các “từ khóa” cốt lõi. Từ những từ khóa này, các cán bộ y tế có thể vận dụng linh hoạt, chính xác và hiệu quả vào thực tế chăm sóc bệnh nhân hằng ngày.

Gia Thắng