Vai trò quan trọng của người chăm sóc trong hành trình chiến đấu cùng người bệnh

Trong hành trình chiến đấu với bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về ung thư máu, vai trò của người chăm sóc hoặc người nhà là vô cùng quan trọng. Nhằm trang bị kiến thức và nâng đỡ tinh thần cho người chăm sóc, ngày 10/11/2026, chương trình tập huấn về “Kỹ năng chăm sóc an toàn cho người bệnh và Hỗ trợ tâm lý cho người chăm sóc” đã được tổ chức với sự đồng hành của các chuyên gia giàu kinh nghiệm.

Chương trình có sự tham gia hướng dẫn của Điều dưỡng Hoàng Ngọc tại Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ Hospice Spring với 5 năm kinh nghiệm chăm sóc tại bệnh viện và cộng đồng. Buổi tập huấn tập trung vào 2 nội dung chính: Kỹ năng chăm sóc y tế an toàn cho người bệnh và Hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho chính người chăm sóc.

ĐD. Hoàng Ngọc hướng dẫn người nhà các kỹ năng hỗ trợ người bệnh vận động an toàn.

I. Kỹ năng chăm sóc y tế an toàn cho người bệnh

Hiểu đúng về chăm sóc giảm nhẹ 

Nhiều người vẫn lầm tưởng chăm sóc giảm nhẹ chỉ dành cho những ngày tháng cuối đời khi người bệnh “hết cơ hội điều trị”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, chăm sóc giảm nhẹ cần được can thiệp ngay từ thời điểm người bệnh nhận chẩn đoán mắc bệnh.

Mục tiêu của phương pháp này không chỉ là chăm sóc trực tiếp cho người bệnh, mà còn hỗ trợ toàn diện cả về mặt tinh thần, tâm lý và xã hội cho người chăm sóc hoặc người nhà trong suốt quá trình đồng hành cùng bệnh tật.

Đối với người bệnh ở giai đoạn nặng hoặc cuối đời, nhu cầu của họ cũng có sự thay đổi lớn. Lúc này, gánh nặng về vật chất hay dinh dưỡng không còn được đặt lên hàng đầu. Thay vào đó, điều người bệnh cần nhất chính là sự hiện diện, đồng hành của người thân. Những cử chỉ tiếp xúc trực tiếp mang lại sự an tâm như một cái nắm tay hay một cái ôm trọn vẹn đôi khi lại là “liều thuốc” xoa dịu nỗi đau hiệu quả nhất.

Thách thức khi chăm sóc tại nhà: Cần kiến thức đúng và tâm lý vững vàng

Khi chuyển từ môi trường bệnh viện về nhà, gia đình phải đối mặt với không ít thách thức. Tại nhà không có sẵn các trang thiết bị y tế chuyên dụng (giường y tế, phòng bệnh tiêu chuẩn) và cũng không có nhân viên y tế túc trực 24/7.

Do đó, quá trình chăm sóc phụ thuộc rất lớn vào tâm lý của người bệnh và gia đình. Khi người chăm sóc có tâm lý vững vàng, được trang bị kiến thức, hướng dẫn thao tác đúng, việc chăm sóc tại nhà sẽ trở nên nhẹ nhàng, an toàn và đạt hiệu quả tối ưu. Mục tiêu quan trọng nhất là giúp người chăm sóc có thể tự thực hiện hoặc mô tả đúng các thao tác cơ bản, đồng thời biết rõ khi nào cần gọi nhân viên y tế.

4 kỹ năng chăm sóc an toàn trọng tâm tại giường bệnh

Tại chương trình, ĐD. Hoàng Ngọc đã trực tiếp hướng dẫn 4 chuyên đề thực hành quan trọng nhất dành cho người bệnh nằm lâu:

Hỗ trợ di chuyển an toàn: Thông điệp quan trọng là hỗ trợ người bệnh vận động không có nghĩa là làm thay tất cả. Người nhà hãy khuyến khích người bệnh tự thực hiện những gì họ còn có thể làm, kết hợp với mức hỗ trợ an toàn từ người chăm sóc để duy trì chức năng vận động.

Phòng ngừa và xử trí loét tỳ đè: Loét tỳ đè là tổn thương da và mô bên dưới do bị đè ép kéo dài, thường xảy ra ở những người nằm/ngồi lâu hoặc hạn chế thay đổi tư thế. Vết loét thường xuất hiện ở những vị trí xương nhô lên, nơi lớp da thịt bao bọc quá mỏng. Đối với người bệnh ung thư hay bệnh nặng, loét tỳ đè để lại những hệ lụy vô cùng nghiêm trọng:

• Về thể xác và tâm lý: Gây đau đớn, khó chịu dai dẳng, làm suy sụp tinh thần người bệnh.
• Trầm trọng thêm bệnh lý nền: Tăng nguy cơ nhiễm trùng, khiến diễn tiến bệnh chính phức tạp hơn.
• Gánh nặng kinh tế: Quá trình điều trị kéo dài, tốn kém chi phí vật tư y tế (bông, băng gạc, dung dịch chuyên dụng) và chi phí thuê nhân viên y tế hỗ trợ.
• Suy giảm chất lượng cuộc sống: Ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của cả người bệnh lẫn sự vất vả của người chăm sóc.

Do đó, việc xoay trở tư thế thường xuyên và giữ vệ sinh đúng cách là nguyên tắc sống còn.

Chăm sóc vết thương, vết loét: Hướng dẫn gia đình cách vệ sinh, thay băng an toàn, đảm bảo vô khuẩn để tránh nhiễm trùng, giúp vết thương mau lành.

Chăm sóc mở khí quản (vent): Trang bị kỹ năng cơ bản để giữ thông thoáng đường thở và vệ sinh khu vực ống mở khí quản an toàn tại nhà. 

Đông đảo người nhà người bệnh chăm chú lắng nghe những chia sẻ hữu ích từ các chuyên gia.

II. Điểm tựa tinh thần cho người chăm sóc

Một nửa nội dung của chương trình được ĐD. Hoàng Ngọc dành trọn vẹn để nói về sức khỏe tinh thần của người chăm sóc. “Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc”, sự căng thẳng, kiệt sức về thể chất lẫn tâm lý của người nhà là điều khó tránh khỏi trong cuộc chiến trường kỳ tại bệnh viện. Việc nhận biết giới hạn của bản thân, học cách chia sẻ áp lực và tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý là chìa khóa để người nhà có đủ sức khỏe và tình yêu thương tiếp tục đồng hành cùng người bệnh.

Điểm nhấn ấn tượng ở cuối chương trình là cuộc trò chuyện thân mật cùng chuyên gia Nguyễn Hồng Hạnh, Cố vấn sức khỏe phục hồi tự nhiên, không can thiệp thuốc. Tại đây, chuyên gia đã mở ra những góc nhìn mới mẻ về cơ chế tự phục hồi của cơ thể con người.

Chuyên gia Nguyễn Hồng Hạnh chia sẻ về các phương pháp phục hồi sức khỏe tự nhiên, không can thiệp thuốc.

Người chăm sóc đã được hướng dẫn trực tiếp các kỹ thuật thư giãn, hít thở đúng cách và các nguyên tắc trong lối sống thuận tự nhiên. Sự kết hợp giữa các phương pháp này sẽ trở thành điểm tựa vững chắc giúp người bệnh xây dựng một tinh thần kiên cường, lạc quan chiến thắng bệnh tật.

Người nhà và người chăm sóc đang thực hiện các kỹ thuật thư giãn, hít thở.

III. Hành trang quý giá cho người chăm sóc 

Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, buổi tập huấn đã thực sự chạm đến trái tim và tháo gỡ nhiều tâm tư, nguyện vọng trong lòng những người đang trực tiếp chăm sóc người bệnh.

Chị Đặng Thị Khuyên (Móng Cái, Quảng Ninh), người đang ngày đêm chăm sóc mẹ chồng tại Khoa H7 chia sẻ về buổi học đã giúp chị nhận ra điều trị bệnh không chỉ là dùng thuốc. Với người cao tuổi và người bệnh nặng, tinh thần là yếu tố then chốt. Sự hiện diện, thấu hiểu và cái nắm tay động viên kịp thời của con cháu đôi khi mang lại sức mạnh to lớn, giúp người bệnh an tâm và có chất lượng sống tốt hơn.

Chị Đặng Thị Khuyên (thân nhân người bệnh tại Khoa H7) chia sẻ bài học về tầm quan trọng của việc nâng đỡ tinh thần cho người bệnh nặng.

Đồng quan điểm trên, anh Phan Văn Minh đang chăm sóc vợ mình điều trị tại Khoa H7) bộc bạch: “Lần đầu tiên tham gia lớp học, tôi không chỉ học được kỹ năng chăm sóc vợ mà còn giật mình nhận ra bấy lâu nay mình đã bỏ quên sức khỏe của chính mình. Người chăm sóc phải khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần thì mới có thể làm chỗ dựa vững chắc cho người bệnh được”.

Anh Phan Văn Minh đang hướng dẫn người nhà thực hiện bài tập hít thở bằng bụng.

Hành trình sát cánh cùng người thân chiến đấu với bệnh tật chưa bao giờ là điều dễ dàng. Đó là một cuộc chiến dai dẳng, có thể vắt kiệt cả thể chất lẫn tinh thần. Thế nhưng, chỉ khi người chăm sóc giữ được sự kiên cường, biết cách tự cân bằng để nạp lại năng lượng, họ mới thực sự trở thành bức tường thành vững chắc nhất cho người bệnh dựa vào. Hy vọng rằng, những chia sẻ từ chương trình sẽ trở thành nguồn động viên, tiếp thêm niềm tin để mỗi gia đình tiếp tục kề vai sát cánh, vững bước trên chặng đường dài phía trước. 

Gia Thắng