Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và dinh dưỡng cân bằng cho người bệnh máu: Chìa khóa vàng nâng cao hiệu quả điều trị

Ngày 12/11/2026, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương tổ chức chương trình Tư vấn và phổ biến kiến thức với chủ đề: “Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và dinh dưỡng cân bằng cho người bệnh máu”. Đây là hoạt động bổ ích giúp người bệnh và người chăm sóc được nâng cao hiểu biết để đảm bảo cho người bệnh có một chế độ dinh dưỡng phù hợp trong quá trình điều trị.

Phần giao lưu mở đầu chương trình.

Chương trình được bắt đầu bằng một trò chơi vui nhộn do phòng Công tác xã hội tổ chức. Những giây phút thư giãn, những nụ cười hạnh phúc đã giúp người bệnh tại Viện có một tâm thế đầy hứng khởi khi bước vào buổi tư vấn.

Người bệnh hào hứng tham gia trò chơi khởi động do phòng Công tác xã hội tổ chức.

Tại chương trình, CNDD. Nguyễn Thị Khánh Linh, khoa Dinh dưỡng đã trình bày và chia sẻ chuyên đề: “Dinh dưỡng cân bằng – lành mạnh cho người mắc bệnh máu”.

CNDD. Nguyễn Thị Khánh Linh chia sẻ chi tiết về “Quy tắc cái đĩa” và “Nguyên tắc bàn tay” giúp người bệnh dễ dàng ước lượng khẩu phần ăn.

Đối với người mắc bệnh máu và các cơ quan tạo máu, hệ miễn dịch thường suy yếu đáng kể do bệnh lý hoặc do tác động từ các phác đồ điều trị đặc hiệu như: hóa trị, ghép tế bào gốc, điều trị suy tủy, hay các biến chứng nặng về gan/thận,…

Dinh dưỡng không chỉ đóng vai trò cung cấp nguyên liệu tạo máu như sắt, vitamin B12, acid folic, đạm,… và duy trì thể trạng, khối cơ để đáp ứng phác đồ điều trị dài ngày mà còn giúp củng cố hệ miễn dịch. Việc đảm bảo dinh dưỡng cân bằng kết hợp chặt chẽ với vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) giúp hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng, giảm thiểu biến chứng, thúc đẩy quá trình phục hồi và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Toàn cảnh chương trình Tư vấn và phổ biến kiến thức về dinh dưỡng cho người bệnh máu.

Với phương pháp giảng dạy ngắn gọn, dễ hiểu, CNDD. Nguyễn Thị Khánh Linh đã cung cấp những kiến thức khoa học thiết thực, tập trung vào ba trọng tâm chính:

Nguyên tắc dinh dưỡng cân bằng và đa dạng:

Đảm bảo đầy đủ các nhóm chất: Chất đường bột, chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất, chất xơ và nước.

Đa dạng hóa thực phẩm: Người bệnh nên ăn từ 15 – 20 loại thực phẩm mỗi ngày, phân bố hợp lý (7 – 12 loại trong mỗi bữa ăn) để cung cấp hỗn hợp đa dưỡng chất, bởi thực phẩm tự nhiên không đơn chất và không tồn tại “siêu thực phẩm” duy nhất.

Áp dụng trực quan: Sử dụng “Quy tắc cái đĩa” (1/2 rau xanh, 1/4 đạm, 1/4 tinh bột) hoặc “Nguyên tắc bàn tay” để ước lượng khẩu phần ăn hàng ngày.

Nguy cơ mất an toàn thực phẩm và hướng dẫn thực hiện 4 “Sạch”:

Người bệnh huyết học rất nhạy cảm với vi khuẩn (như Salmonella, E. coli, Bacillus cereus…). Mầm bệnh có thể đến từ môi trường bệnh viện chật hẹp, dụng cụ, nguồn nước hoặc thao tác chế biến, bảo quản không đúng cách.

Báo cáo hướng dẫn tuân thủ nghiêm ngặt mô hình 4 “Sạch”: Người sạch (rửa tay xà phòng 20 giây, hạn chế nơi đông người), Dụng cụ sạch (dùng đồ cá nhân riêng, khử trùng thường xuyên), Thực phẩm sạch (ăn chín uống sôi, tuyệt đối tránh gỏi, nộm, đồ vỉa hè) và Môi trường sạch (che đậy thức ăn kín).

Lưu ý đặc biệt về trái cây: Ưu tiên quả vỏ dày (chuối, cam, bưởi, thanh long), rửa dưới vòi nước từ 1 – 3 phút, loại bỏ quả dập nát và tuyệt đối không mua trái cây gọt sẵn. Cần tuân thủ nguyên tắc chỉ sử dụng thực phẩm trong vòng 2 tiếng sau chế biến và bảo quản tối đa trong ngăn mát tủ lạnh 5 ngày (dưới 5°C).

Can thiệp dinh dưỡng cá thể hóa:

Việc điều chỉnh dinh dưỡng được xây dựng dựa trên sự phối hợp đa chuyên ngành giữa bác sĩ điều trị, điều dưỡng viên, dinh dưỡng viên và gia đình người bệnh.

Chế độ ăn được cá thể hóa tùy thuộc vào khả năng tiêu hóa (từ ăn bình thường, thức ăn mềm, lỏng đến ăn qua sonde) và đặc điểm bệnh lý đi kèm nhằm mang lại hiệu quả phục hồi tối ưu.

Sau bài giảng, báo cáo viên đã giải đáp thêm các câu hỏi liên quan đến chế độ dinh dưỡng cá nhân từ người bệnh và người chăm sóc.

Với câu hỏi: “Người bệnh U lympho có tiền sử bệnh đái thái đường thì nên ăn uống như thế nào?”, CNDD. Nguyễn Thị Khánh Linh cho biết: “Người bệnh U lympho có tiền sử bệnh đái tháo đường cần kiểm soát lượng đường nạp vào cơ thể, tăng cường chất xơ, tuy nhiên vẫn cần chú ý cân bằng các nhóm chất để tránh tình trạng kiêng tinh bột quá mức dẫn đến mệt mỏi, ảnh hưởng đến quá trình điều trị”.

Người nhà người bệnh đặt câu hỏi tương tác cùng chuyên gia dinh dưỡng.

Đối với nhiều người bệnh máu có hiện tượng loét miệng gây khó khăn trong quá trình ăn uống, báo cáo viên đưa ra khuyến cáo người bệnh nên ăn thức ăn ở dạng lỏng như cháo, sữa, súp,… Khi chế biến nên sử dụng đa dạng thực phẩm như rau củ quả, tăng cường đạm động vật từ thịt cá các loại,… xay nhuyễn để đám bảo dinh dưỡng cần thiết. Người bệnh cũng được khuyến khích ăn sữa chua để cải thiện các vấn đề tiêu hoá.

Thuỳ Trang, ảnh Gia Thắng